Zile kasabası; sivas salname(vilayetinin) garbı cenubisinde merkezi kaza olan zile kasabası merkezi livaya(sivas vilayetine) 8 saattir.Süleymaniye namenin beyanına nazaran kasabanın banisi(kurucusu).İskenderi Rumidir.Cihannumanın rivayetine göre namı atiki(önceleri bilinen ismi)gırgırıye olup.ahiren zile tesmiyesi hanelerin vasatında bulunan kala beyninebina edilmesidir.Bu kala asarı atikadan olub Cennetmekan Firdevsi aşiyan Sultan Selim Han hazretlerinin bina kerdeleridir. Kala(kale)derununda 1280 tarihinde niimu kargir(modern inşaat) olarak 2 oda ve 1 matbah(mutfak) ve 1 koğuşu şamil müceddeden ve mükemmelen bir asakiri şahane depo inşaa olunmuştur.Kasabada bir RÜŞDİYE MEKTEBİ vardır.Bu kasabada 2990 HANE ve 9 HAN ve 5 HAMAM ve 1265 DÜKKAN 6 MEDRESE Olub ,bunlardan birisi SEYYİT ÖMER ÇELEBİ ve diğeri SEYH TUSİ taraflarından yapılmış.. ve kasaba daki meşhur camilerden CAMİİ KEBİR Mehmedi Zili ve Taceddin Paşa taraflarından 616 tarihinde.bina olunmuştur,ve diğerleri dahi ELBAŞIZADE AHMET ve BOYACI HASANAĞA camii şerifleridirki banileri nüma ileyhimadır(ismi geçen zatlardır) ŞEYH MUSTAFA KUDDUSİ ve ŞEYH KEŞŞAF ve HAFIZ BABA namlarıyla KADİRİ ve HALVETİ ayinleri icra olunur. Üçbab dergahı şerif olub ve ŞEYH NUSRETTİN ve ŞEYH ETHEM ÇELEBİ ve BOLDACI ve ŞIHEYLİK ve KARAŞEYH hazaratının dahi zaviyeleri bulunub mamur ve mekşuftur.Eizzei kiramdan ŞEYH NUSRETTİN veli hazretleri kasabaya 1 saat mesafede namı alilerine mensub bulunan kariyede(köyde) metfundur..Harikulade bağzı kerameti mervi olub hatta üçköyde asayı şerifleri ile çıkardıkları su hala caridir(akmaktadır) ve BEYAZITI BİSTAMİ Hazretleri sülaleyi tahirelerinden ETHEM ÇELEBİ hazretleri kasaba derununda metfun olub tarihi irtihalleri(700) tarihine müsavi olduğu halde. TAÇ ve HIRKALARI yeni yapılmış gibi durmaktadır ve bunlardan maade(başka). Kasabanın dahi civarında SEYYIT ÖMER ŞEYH KULU ve musanniften ŞEYH MUHARREM EFENDİ hazaratı metfundur Kazayı mesdur 11 NAHİYE ve 190 GARİYE(köy) ve7890 HANE ve 140 CAMİİ ŞERİF ve MESCİT,, 39 İSLAM ve 1 HIRİSTİYAN MEKTEBİ vardır..26.785 olan nüfusun 1.198 i hıristiyan olub, bunlardan başka bu kasabada 1188 hanede 6868 muhacirin meskundur. ŞEKERAB (tatlısu)(çekerek) ırmağı kasabanın bir cihetinden cereyan ile bağzı araziyi sagğ ederek müteaddit değirmeni deveran ettirir. ve 455.969 dönümlük 58.885 gıta arazi olub guvveyıı intibaiyesi 1 e 6 nisbetindedir ve her nevi hububat,sebze, meyve,yetiştirilir dahilde hariçte satılır. LEBLEBİ ve pekmezi GAYET NEFİS VE MEŞHURDUR..Mensucattan ODATAKIMLIĞINA elverişli DİMİ. ve ADİKÖSELE ve ALİİŞAHTİYAN çıkarılır ve her tarafa nakil ile satılır.Cinsi hayvandan DEVE CAMUZ,SIĞIR,MERKEB,KOYUN,KEÇİ bulunur. Her sene teşrini saninin evvelinde PANAYIR kurulur 1 AY DEVAM ederek 5 YÜK KURUŞLUK AKSUATA(Alışveriş) edilir ve SALI GÜNLERİ hafta pazarı kurulur (Osmanlı Kaynaklarından) Mehmet Metin Ataolur (mehmetmetin60@hotmail.com) |
